هوالملک الحق المبین

 اداره کل استانداری کهگیلویه و بویراحمد متولی مدیریت بحران در استان ،بدلیل قصور در عملکرد سازمانی  و درگذشت البرز زارعی کوهسرک باید پاسخگو باشد .

((اگر نمیتوانید به وظایف خود عمل نمایید بهتر است ردای مسولیت را از تن درآورید))

خبر درگذشت البرز زارعی عزیز دل هموطنان عزیز را مکدر کرد.اینجانب ضمن عرض تسلیت به خانواده داغدار زارعی و تسلیت به ملت عزیز ایران بابت این حادثه ناگوار لازم میدانم ، گاهی با خود بیاندیشیم البرز و سایر مصدومین، قربانی کدام ضعف ها و قصورات با رویکرد سازمانی میشنود ، تا دگر شاهد حوادث ناگوار نباشیم .

در بند ۳، ماده یک طرح جامع امداد و نجات کشور، مدیریت بحران چنین تعریف شده است: فرایند عملکرد و برنامه ریزی مقامات دولتی و دستگاههای اجرایی دولتی و عمومی است که با مشاهده، تجزیه و تحلیل بحرانها به صورت یکپارچه، جامع و هماهنگ با استفاده از ابزارهای موجود تلاش می کنند از بحرانها پیشگیری نمایند یا در صورت بروز آنها درجهت کاهش آن، آمادگی لازم، امدادرسانی سریع و بهبود اوضاع تا سطح وضعیت عادی اقدام نمایند.

 مدیریت بحران از چهارفاز کاملاً مجزا تشکیل می شود، نخست پیش بینی و پیشگیری،دوم آمادگی  سوم مقابله و چهارم بازسازی و بازتوانی. مواقعی که بحران رخ میدهد کار زیادی جز هدایت و کنترل نمی توانیم انجام دهیم و مهمترین اقدامات در این زمان اتخاذ تصمیم های صحیح است. از دیدگاه مدیریت، برای اتخاذ تصمیم صحیح، به داده ها، اطلاعات، امکان پردازش و تحلیل نیاز داریم اما متاسفانه منابع اصلی همه این موارد تنها قبل از بروز بحران در اختیار ما می باشد و اگر دو مرحله قبلی یعنـــی پیشبینی / پیشگیری و آمادگی را انجام نداده باشیم، شاهد گسترش سطح بحران و افزایش خسارت  خواهیم بود .

مدیریت بحران یکی از الزامات اجتناب ناپذیر کلیه سازمان ها ، ارگان ها، ادارات دولتی و خصوصی و در ابعاد بزرگتر استانداری ها  و سازمان های بزرگ کشورها می باشد. وقوع بحران و حوادث ناگوار همیشه و همه جا به خودی خود منجر به ایجاد شرایطی ناگوار و خارج از کنترل می شود اما در صورت برخورداری از سامانه فرماندهی حادثه (ICS) و سیستم مدیریت بحران همیشه می توان از گسترش بیشتر ابعاد فاجعه و متحمل شدن خسارات و تلفات بیشتر جلوگیری کرد .  در یک بحران اگر نیازمندی ها بر توانمدی ها غالب باشد ، ابعاد بحران و اتفاقات ناگوارمحتمل الوقوع برای آن جامع نیز وسیع تر و گسترده تر خواهد بود . از اینرو سست کاری متولیان مدیریت بحران (استانداری و فرمانداری  ) در انجام  نقش و وظایف خود در مدیریت بحران ناشی از حریق جنگل و حادثه ناگوار قربانی شدن مردم دلسوزکاملا مشهود بوده است .  

استانداران و مدیران بحران در مراحل مختلف مدیریت بحران وظایف حائز اهمیت بسیاری بر عهده دارند که در ادامه به برخی از بارزترین آن ها اشاره خواهیم کرد. یکی از اصلی ترین و مهم ترین وظیفه مدیران بحران شناسایی سناریوهای بحران زا و اتخاذ تمهیدات مناسب برای چهار مرحله ذکر شده است . آیا فرایند شناسایی کانون های بحران در استان انجام شده است؟ آیا بحران حریق جنگل با توجه به سوابق رخداد چنین بحران هایی در فصول گرم سال در استان ما قابل پیش بینی نبود؟ اگر پیش بینی شده است اقدامات تیم بحران در مرحله پیشگیری  و آمادگی چه بوده است ؟ شواهد دال بر عدم وجود  استقرار سیستم مدیریت بحران در استان میباشد . اگر تیم مدیریت بحران استان در مراحل پیش بینی / پیشگیری و آمادگی به وظایف خود عمل نکنند در زمان بروز حوادث و بحران های غیر منتظره و ناگهانی اخذ تصمیمات کار ساز، منطقی ، موثر و فوری بر اساس آمار و اطلاعات موجود امکان پذیر نخواهد بود .

تامین تجهیزات متناسب با هر سطح از شرایط اضطراری از جمله وسایل کنترل حریق شامل آتش کوب ، دمنده و خاموش کننده های سیار ، حمل و نقل افراد  ، تجهیزات امدادی  و سازماندهی تیم های امدادی و اطفای حریق ، هماهنگی میان گروه های مختلفی که وظیفه کنترل و کمک رسانی به حوزه دچار بحران را بر عهده دارند نیز یکی دیگر از وظایف اصلی و حائز اهمیت متولیان بحران استان و شهرستان محسوب می شود. در هر عملیات کنترل حریق و امداد و نجات ، اولویت امنیت جانی نیروهای امدادی است که این مهم نیز از سوابق و گزارشات این بحران کاملا مشهود است در برنامه تیم مدیریت بحران استان دیده نشده است .

یکی دیگر از اصلی ترین و مهم ترین وظایف مدیران بحران برنامه ریزی است . برنامه ریزی نشان دهنده مسیر مورد نظر به منظور کنترل و کاهش میزان خسارات و تلفات به وجود آمده است که متاسفانه در مدیریت عملیات حریق جنگلها در استان ما نیز دیده نمیشود .

به طورخلاصه باید گفت که بحران به صورت بخش جدایی ناپذیر و طبیعی حیات سازمانها و جوامع امروز علی الخصوص استان ما درآمده است. کشورما در رتبه چهارم کشورهای بحران خیز آسیا پس از چین ،هندوستان و بنگلادش است و جز ده کانون اول حادثه خیز دنیا میباشد ،از اینرو هر روز و هر لحظه تحت تاثیر بحرانهای کوچک و بزرگ قرار دارد. بنابراین مدیران سازمانها باید پیوسته آماده رویارویی با بحرانها باشند و برای پیشگیری و آمادگی جهت کاستن تاثیر بحرانها بر سازمانهای خود چاره اندیشی کنند. آنها باید درک کنند که سازمانهای تحت مدیریتشان باید از ساختار و سازمان مناسب جهت پاسخگویی به موقع و کاهش خسارات برخوردار باشند. اگر چه مدیران سازمانها پیوسته نگران درگیر شدن با مشکلات سازمانی هستند، اما همواره باید تلاش کنند در جهت استقرار سامانه فرماندهی حادثه (ICS) و سیستم مدیریت بحران گام بردارند و  سازمان خود را از گرداب بحرانهای مختلف آن گونه نجات دهند تا کمترین آسیب متوجه سازمانشان شود. شاید وقوع بحران های زیاد بتواند به مدیریت بحران های آتی کمک کند اما به طور حتم مدیریت بحران نیاز به تحصیلات ، تخصص ، دانش ، توانایی ، مهارت و قابلیت های خاص و ویژه ای دارد که پس از ارزیابی این بحران میتوان درک کرد که متولیان مدیریت بحران استان ضعف تخصص و کمبود آموزش در این حوزه دارند . با توجه به اهمیت مطالب ذکر شده ، قصور سازمانی متولیان مدیریت بحران در استانداری در مراحل مدیریت بحران حریق های جنگل که منجر به درگذشت  یکی از جوانان رشید استان مرحوم البرز زارعی  و مجروح  و مصدوم شدن مردم عادی بدون آموزشهای لازم و بدون تجهیزات مناسب و بدون برنامه  در استان را نشان میدهد . هر چند مصاحبه های متولیان امر چنین نشان می دهد که  مدیریت بحران نیاز به بودجه و سخت افزار دارد اما بهتر است بدانند علاوه بر بودجه و سخت افزار، عامل های نرم افزاری و مدیریتی  را که بخش عظیمی از این بحران در مدیریت بحران است را نیز به بخش ضعف خدمات دولتی بیفزایند. لذا پیشنهاد بنده به استاندار محترم این است تسلیت گفتن دردی از درد های خانواده البرز زارعی ها و مردم استان بتنهایی نمیکاهد ، چرا که این حادثه ناگوار حاصل ضعف سازمانی اداره کل استانداری متولی مدیریت بحران در استان میباشد که شخص شما سکاندار آن هستید . پیشنهاد مینمایم نگاهی به قصورات خود و زیر مجموعه در مراحل مدیریت بحران بیندازید و بجای تسلیت خشک و خالی پاسخگو باشید . حرف آخر این است اگر نمیتوانید به وظایف خود عمل نمایید و خواسته های مردم را پیگیری نمایید بهتر است ردای مسولیت را از تن درآورید.

سید هدایت الله شریعتی مهر

مدرس و مشاور در حوزه مدیریت بحران و مدیریت ریسک